Matthijs den Dekker

Stel vragen, zoek God, reis mee. Verhelder je blik. | Een blog sinds 2013

Hoe herken ik een manipulatieve kerkleider?

Een reactie plaatsen

Donald Miller is in Nederland vooral bekend van zijn boek Blue Like Jazz, in het Nederlands vertaald als Puur en inmiddels ook verfilmd*. Hij heeft inmiddels aardig wat boeken op zijn naam staan en blogt samen met anderen op de website Storyline Blog. Zijn nieuwste blog, onlangs geplaatst, heeft een belangrijke boodschap: hoe herken ik een manipulatieve kerkleider?

Ik geloof dat het voor christenen enorm belangrijk is te herkennen wanneer iemand, zeker in kerkleiderschap, anderen manipuleert. Manipulatie gaat in tegen alles waar Jezus voor staat: vrijheid, genade, liefde, openheid. Manipulators maken veel kapot, vaak onherstelbaar. Ik vond het zo’n belangrijke boodschap dat ik een deel van zijn verhaal vertaald heb en hier plaats. Lees het hele verhaal op Storyline Blog (Engels). (En voor de duidelijkheid: de foto hierboven is van Donald Miller en niet van een manipulatieve kerkleider.)

Bang en onzeker

Donald Miller vertelt eerst uitgebreid over zijn kerk, de kerkleider die de gemeente manipuleerde en zijn eigen ervaringen daarmee. Hij legt uit dat manipulatieve mensen stiekem vaak bang en onzeker zijn, soms door heftige gebeurtenissen of misbruik in hun eigen verleden. Ze beschermen zich door zich voor te nemen nooit meer gekwetst te zullen worden. Ze doen zich groter voor dan ze zijn, proberen macht uit te oefenen en anderen voor hun karretje te spannen. Alles om te voorkomen dat ze kwetsbaar hoeven zijn. (Ik vind dit overigens heel herkenbaar: de momenten dat ik mezelf betrap op sneaky manipulatief gedrag, besef ik dat in het inderdaad doe uit onzekerheid.)

Miller schrijft:

Onder de betovering van een meestermanipulator dragen mensen onbewust hun eigen gevoel van zekerheid over aan iemand anders. God geeft ze de verantwoordelijkheid hun eigen leven te leiden, maar ze geven dat over aan een machtsfiguur die vertelt: “Doe gewoon wat ik zeg en het komt goed met je.”

Wat ze niet beseffen is dat de van zichzelf onzekere manipulator zekerheid opbouwt door mensen te controleren, niet door ze te beschermen. Omdat hij zelf gekwetst is, wil hij alleen nog maar mensen om zich heen die zwak zijn en niet tegen hem in gaan. Onbewust vormt hij zo een beschermende laag. Zijn gemanipuleerde gemeente is zijn bescherming tegen indringers van buitenaf.

[…]

Uiteindelijk is mijn kerk, bijna 20 jaar later, nog steeds niet hersteld van de verwoesting [die deze voorganger achterliet]. Er zal nooit compleet herstel of verzoening zijn, omdat de manipulator nooit berouw toont.

Berouw tonen is namelijk een daad van kwetsbaarheid. Een manipulator zal zichzelf niet kwetsbaar opstellen uit angst weer opnieuw misbruikt te worden. Ze vertrouwen niemand. In plaats daarvan vragen ze vertrouwen van de mensen om hen heen. Degenen die zich niet onderwerpen zijn vijanden.

De verwoesting van een manipulator gaat ver […]. Grote groepen mensen verliezen hun geloof door zijn tactieken. Manipulators zijn bedreven in het bewegen van mensen, dus zien we vaak hun vele prestaties, maar ze zijn nog meer bedreven in het verbergen van de ravage achter de schermen. Christelijke leiders die manipulatief zijn brengen mensen bij Jezus, ten koste van meer, veel meer mensen die ze afstoten.

Hoe herken je een manipulator in een religieuze setting?

Een christelijk leider die manipulatief is, zal:

  • Nooit echt kwetsbaar zijn. Ze vertellen nooit verhalen over hun zwakheden. Als ze dat al doen, zijn het vaak verhalen over hoe ze eigenlijk te sterk zijn, te vroom en te veel andere dingen die eigenlijk gewoon opschepperijen in een nederig jasje zijn.
  • Altijd het ware antwoord hebben en waarheid is waarheid omdat zij dat zeggen. De waarheid in de Bijbel is complex, maar een manipulator weet dat mensen zich niet zullen onderwerpen als hij niet op alles een antwoord heeft. Een goed opgeleide voorganger heeft zeker antwoorden, maar niemand heeft álle antwoorden. Manipulators wel. Zij zullen je wel eventjes vertellen hoe je moet leven.
  • Je naar zijn pijpen laten dansen. Als je wilt trouwen, moet je een ellenlange cursus volgen om goedgekeurd te worden. Als je lid wilt worden, moet je een contract ondertekenen, of een geloofsverklaring. Veel goede kerken doen dit ook, maar met een manipulatieve leider aan het roer vind je meestal een lange rij eisen die gesteld worden. Zo’n leider wil je bij elke gelegenheid weer opnieuw testen, keer op keer, om er zeker van te zijn dat hij je nog steeds in zijn macht heeft.
  • Nooit iets door de vingers zien. Een manipulatieve leider kan het zich niet veroorloven je vrij in Christus te laten zijn. Er moet altijd iets mis met je zijn, anders heb je hem niet meer nodig en hoef je je niet meer te onderwerpen.

Als je in een kerk zit waar een manipulatieve leider de sfeer bepaalt, geloof ik dat je moet vertrekken. De enige manier om een manipulator te later stoppen met manipuleren is als de manipulatie niet meer werkt. Door te blijven, zeg je tegen hem dat het nog steeds werkt. Als je de strijd aangaat, zul je verliezen.

Voor meer informatie over omgaan met manipulatieve mensen, raad ik je het boek Who’s Pulling Your Strings van Harriet Braiker aan.

Tip van mij: Zoek je een goed Nederlands boek over vrijheid en manipulatie, dan kan ik je het boek Indrukwekkende vrijheid van Johan Klein Haneveld aanraden.
Lees ook eens mijn blog over hoe je (g)een sekte bouwt in 8 simpele stappen.

* Ik heb de film Blue Like Jazz nog niet gezien. Als iemand de dvd heeft, zou ik die graag eens lenen.

 

Vraag: Heb jij ervaring met manipulatief gedrag in de kerk?

 

[Fotocredit: Chris Guillebeau, creative commons]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *